Bir okulun önündeki sokağın kime ne kadar yer ayırdığı, çocukların günlük yolculuğunu doğrudan belirliyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, üç ilçede yürüttüğü Güvenli Okul Çevreleri pilotunda bu soruya kaldırım ve yol yüzeyini yeniden tasarlayarak yanıt verdi. Proje, büyük bir altyapı yapısından çok mevcut sokağın kullanımını değiştiren görünür müdahalelere dayanıyor.

Üç okul, üç farklı sokak koşulu

Pilot alanlar Küçükçekmece'deki Akşemsettin, Sultangazi'deki Aydın Uçkan ve Bahçelievler'deki Yayla okullarının çevresinde yer alıyor. İBB'nin aktardığına göre çalışma, çocukların okula yürüyerek erişimini ve yakın çevredeki trafik güvenliğini iyileştirme amacıyla hazırlandı. Bu nedenle müdahale yalnızca okul kapısına değil, kapıya bağlanan kaldırım ve taşıt hareketine de odaklandı.

Proje, Bloomberg Philanthropies'in desteklediği Sağlıklı Şehirler Ortaklığı kapsamında yürütüldü. İBB'nin planlama ve trafik birimleriyle çalışan Superpool, tasarım sürecinde yer aldı. Bülten, uygulama öncesinde öğrencilerden, velilerden, okul yönetimlerinden ve çevredeki paydaşlardan görüş alındığını belirtiyor. Böylece sokaktaki günlük kullanım biçimleri, çizim masasına taşınan girdilerden biri oldu.

İstanbul'daki pilot okul çevresinin düzenleme öncesi havadan görünümü

Pilot okul çevresinin müdahale öncesi görünümü. Görsel: İBB

Renk, sınır ve yönlendirme birlikte çalışıyor

Uygulamada kaldırımlar genişletildi; yol yüzeyindeki boyamalar, esnek ayırıcılar ve yatay-dikey işaretler yaya alanının sınırını görünür kıldı. Trafik dolaşımındaki değişiklikler de araçların okul önündeki hareketini yeniden düzenledi. Taktiksel şehircilik yaklaşımının burada aldığı biçim, renkli bir yüzey tasarımını tek başına çözüm olarak sunmuyor; fiziksel ayrım ve yönlendirmeyle birleştiriyor.

Üç noktada oluşturulan yeni kaldırım alanı toplam yaklaşık 2.100 metrekare. Akşemsettin çevresinde yaklaşık 600, Aydın Uçkan'da 1.000, Yayla'da ise 500 metrekarelik kaldırım kazanımı bildiriliyor. Bu dağılım, tek tip bir şablon yerine her okul çevresindeki mevcut alanın yeniden paylaştırıldığını gösteriyor. Görsel değişimin yanında yaya için kullanılabilir fiziksel alanın artması, pilotun asıl mekânsal çıktısı.

Pilot okul çevresinde yol boyaması ve yaya alanlarının düzenleme sonrası havadan görünümü

Aynı okul çevresinin düzenleme sonrası görünümü. Görsel: İBB

İlk ölçümler ne söylüyor?

İBB'nin paylaştığı ölçümlere göre okul önü araç trafiği Akşemsettin'de yüzde 29, Aydın Uçkan'da yüzde 47 azaldı. Yayla çevresinde saatte 20 kilometrenin üzerindeki araçların payı yüzde 23'ten yüzde 5'e indi. Bunlar üç farklı noktada farklı göstergelerdir; dolayısıyla tek bir genel etki oranı gibi okunmamalı. Veriler, pilot müdahalelerin ardından kaydedilen yerel değişimi gösteriyor.