Bir konser kalabalığı genellikle bitmiş müziğe tepki verir. The Sound of the Crowd bu sırayı tersine çeviriyor: Ziyaretçilerin tercihleri henüz tamamlanmamış parçanın eğitim verisine dönüşüyor. Sheffield elektronik müzik grubu The Black Dog’un arşiviyle çalışan yerleştirme, yapay zekâ müziğini tek bir komutun sonucundan çıkarıp toplu bir karar sürecine bağlıyor.
Festival of the Mind için geliştirilen projede ziyaretçiler farklı sesler arasında seçim yapıyor. Bu seçimler, Profesör Guy Brown ve Profesör Nikki Dibben’ın araştırmalarıyla kurulan öğrenme modelini yönlendiriyor. Sergi boyunca biriken tercihler, 14 Kasım’daki canlı gösteride yeni bir parçanın oluşmasına katkı sağlıyor.
Arşiv ham maddeye dönüşünce
The Black Dog’un onlarca yıla yayılan kayıtları burada nostaljik bir seçki olarak kullanılmıyor. Ritim, doku ve ses parçaları modelin çalışabileceği bir malzemeye ayrılıyor. Ancak hangi parçaların öne çıkacağı yalnız geliştiricilerin kararı değil; sergiyi gezen insanların küçük seçimleriyle değişiyor.
Bu durum arşivin anlamını da dönüştürüyor. Bir müzik arşivi normalde geçmişte yapılmış işleri korur. Burada ise geçmiş kayıtlar, henüz var olmayan bir parçanın olasılık alanı oluyor. Cinfikirli’de daha önce incelediğimiz dijital arşivlerin kültürel malzemeyi yeniden dolaşıma sokması, bu projede dinamik bir üretim sistemine dönüşüyor.
Kalabalığın tercihi gerçekten ortak yazarlık mı?
Katılımcıların düğmelere basması, onları otomatik olarak besteci yapmıyor. Modelin sınırları, ses havuzu ve seçimlerin nasıl ağırlıklandırıldığı önceden tasarlanmış durumda. Yine de ziyaretçi yalnız sonuçları değerlendiren dinleyici olmaktan çıkıyor; sistemin neyi öğrenmesi gerektiğine küçük ama gerçek bir müdahalede bulunuyor.
Bu ayrım, yapay zekâ üretiminde “kimin eseri?” sorusunu daha kullanışlı hâle getiriyor. Ortada tek bir sahip yerine farklı sorumluluk katmanları var: arşivi oluşturan müzisyenler, modeli kuran araştırmacılar, etkileşimi tasarlayan ekip ve tercihleriyle yön veren ziyaretçiler. Son parça bu ilişkilerin hiçbirine tek başına indirgenemiyor.
Zevk ölçülebilir mi?
Müzik tercihi çoğu platformda dinleme süresi, atlama ve tekrar oynatma gibi davranışlardan çıkarılıyor. Sound of the Crowd’da ise seçim kamusal bir deneyimin parçası. İnsanlar yalnız kendi kulaklarına değil, yanlarındaki ziyaretçilere ve serginin bağlamına göre de karar verebilir. Bu nedenle toplanan veri “saf müzik zevki” değil, belirli bir anda oluşmuş toplumsal bir davranış kaydı.
Proje bu kusuru saklamıyor; tam tersine görünür kılıyor. Modelin müziği, kalabalığın değişkenliğini taşıyor. Çevrimiçi sürümün de açılması, fiziksel sergiyle uzaktan katılanların kararlarının aynı sistemde nasıl buluşacağı sorusunu ekliyor.
Cinfikirli okuması
Yapay zekâ müziği çoğu zaman insan üreticinin yerine geçip geçmeyeceği üzerinden tartışılıyor. Bu yerleştirme daha ilginç bir ihtimal öneriyor: Model, bitmiş şarkı üreten görünmez bir makine yerine insanların zevklerini tartıştığı ortak bir arayüz olabilir.
Sonucun iyi bir şarkı olup olmayacağı önemli, fakat tek ölçüt değil. Projenin asıl değeri üretim zincirini görünür kılması. Kalabalık burada yalnız alkışlamıyor; makinenin hangi yöne gideceğini belirleyen izler bırakıyor.
