Bir çiçek, insan gözüne yalnızca renkli bir yüzey gibi görünebilir. Arı içinse aynı yüzey, nektara giden yolu gösteren işaretlerle doludur. Sheffield’daki Festival of the Mind kapsamında açılan Be the Bee, ziyaretçiyi bu farklı algıya yaklaştırmak için heykel, projeksiyon ve LiDAR taramayı bir araya getiriyor.
Zoe Genders ve Dan Conway’in hazırladığı yerleştirme, Dr. Stuart Campbell’ın tozlaştırıcı ekolojisi araştırmalarından hareket ediyor. Ziyaretçiler Sheffield sokaklarında yiyecek arayan bir arının karşılaştığı parçalı yaşam alanlarını, görünmeyen çiçek sinyallerini ve kent içindeki bağlantı sorunlarını bedensel bir deneyim olarak izliyor.
İnsan görüşü doğanın tamamı değil
İnsanlar görünür ışığın yalnızca belirli bir bölümünü algılıyor. Arılar ise ultraviyole ışığa duyarlı oldukları için çiçeklerde bizim seçemediğimiz desenleri görebiliyor. Bu desenler, bir pistin yaklaşma ışıkları gibi böceği çiçeğin merkezine yönlendirebiliyor. Yerleştirmenin çıkış noktası, bu biyolojik ayrımı teknik bir bilgi kutusunda anlatmak yerine görüş alanının kendisini değiştirmek.
Bu tercih bilim iletişiminde önemli bir fark yaratıyor. Bir canlıyı dışarıdan gözlemlemek ile onun duyusal dünyasına yaklaşmaya çalışmak aynı şey değil. Be the Bee, ziyaretçiye tam anlamıyla “arı görüşü” vaat etmiyor; fakat insan algısının evrensel ölçü olmadığını hissettiriyor. Böylece çevre meselesi, yalnız sayılarla değil, başka bir canlının şehirde neyi bulup neyi kaybettiği üzerinden okunuyor.
LiDAR neden kullanılıyor?
LiDAR, çevreyi lazer darbeleriyle tarayıp üç boyutlu bir nokta bulutuna dönüştürüyor. Yerleştirmede bu yöntem, Sheffield’ın tanıdık sokaklarını katı bir mimari model gibi göstermekten çok, arının hareket ettiği parçalı bir araziye çevirmek için kullanılıyor. Duvarlar, yollar ve boşluklar insan için başka; birkaç yüz metre içinde besin arayan küçük bir tozlaştırıcı için başka engeller yaratıyor.
Şehir planlarında birbirinden kopuk görünen küçük yeşil alanlar, arı açısından hayatta kalma zincirinin halkaları olabilir. Aradaki mesafe büyüdüğünde veya çiçeklenme dönemleri örtüşmediğinde bu zincir kırılıyor. Projeksiyon ve mekânsal ses, haritadaki soyut kopukluğu ziyaretçinin çevresinde hissedilen bir mesafeye dönüştürüyor.
Çiçek koridoru bir tasarım problemi
“Daha fazla çiçek ekelim” önerisi kulağa yeterli gelebilir. Oysa tür seçimi, çiçeklenme zamanı, kullanılan ilaçlar ve alanlar arasındaki bağlantı en az çiçek sayısı kadar önemli. Bu nedenle tozlaştırıcı dostu şehir yalnız peyzaj estetiğiyle kurulamaz; farklı canlıların hareketi tasarım kararının parçası olmalı.
Be the Bee’nin güçlü tarafı, bu ilişkiyi bir doğa belgeseli mesafesinde bırakmaması. Ziyaretçi, görüşünü ve ölçeğini değiştiren bir düzenek içinde hareket ediyor. Cinfikirli’de ele aldığımız bedeni oyun kumandasına dönüştüren etkileşimli işler gibi burada da arayüz yalnızca ekran değil; ziyaretçinin yönü, mesafesi ve dikkati.
Cinfikirli okuması
Bu proje, empati kelimesini kolay bir duygusal çağrı olarak kullanmıyor. Başka bir canlının algısını birebir taklit etmenin mümkün olmadığını kabul ederek tasarımın sınırlarını görünür kılıyor. Yine de insan merkezli şehir planının dışında kalan sinyalleri deneyime açıyor.
İyi bilim iletişimi her zaman daha fazla bilgi vermek değildir. Bazen bildiğimiz görüş açısının eksik olduğunu göstermek daha etkilidir. Be the Bee, çiçekleri farklı renklere boyayan bir gösteriden çok, şehrin kimin gözünden tasarlandığını soran bir düzenek olarak çalışıyor.
