Fotoğraflarımız genellikle albümlerde, telefonlarda veya bulut depolarında birbirinden ayrı duruyor. A Walled City bu kişisel parçaları ortak bir mimariye dönüştürüyor. Ziyaretçinin yüklediği görüntü, çok ajanlı yapay zekâ sistemi tarafından analiz edilerek sanal bir odaya çevriliyor; her yeni oda, daha önce gelenlerle birleşip büyüyen bir şehrin parçası oluyor.
Weidi Zhang ve Rodger Luo’nun geliştirdiği yerleştirme, mimari çıkış noktasını Hong Kong’daki Kowloon Walled City’den alıyor. 1990’larda yıkılan bu yoğun yerleşim, merkezi bir plan olmadan katman katman büyümüş karmaşık yapısıyla çalışmanın mekânsal mantığını belirliyor. Projenin güncel sürümü Kasım 2026’da ISEA Dubai programında gösteriliyor.
Hatıra neden odaya dönüşüyor?
Bir görüntüyü duvara asmak, onu sergilemenin en tanıdık yolu. A Walled City ise görüntüyü mimari bir hacme çevirerek ziyaretçinin anısını yalnız bakılan bir yüzey olmaktan çıkarıyor. Fotoğrafın renkleri, nesneleri ve çağrışımları odanın biçimine sızıyor; kişisel içerik şehirde kalıcı bir konum kazanıyor.
Bu dönüşüm hatıranın kendisini aynen korumuyor. Yapay zekâ görüntüyü yorumluyor, parçalıyor ve başka bir forma sokuyor. Ortaya çıkan oda hem katılımcının yüklediği fotoğrafı taşıyor hem de sistemin kararlarını. Böylece eser, dijital hafızanın hiçbir zaman tarafsız bir saklama işlemi olmadığını gösteriyor.
Kowloon bir estetik dekor mu?
Kowloon Walled City, sıkışık koridorları ve üst üste eklenen yapıları nedeniyle popüler kültürde çoğu zaman siberpunk bir dekor gibi kullanılıyor. Proje bu görsel çekiciliğin ötesine geçerek yerleşimin merkezsiz büyüme biçimine odaklandığını belirtiyor. Odalar tek bir ana planın emriyle değil, birbirleriyle ilişki kuran ajanların kararlarıyla yerleşiyor.
Yine de tarihsel bir yerin estetik ve toplumsal karmaşıklığını yapay zekâ modeline taşımak dikkat gerektiriyor. Kowloon yalnız kaotik mimariden ibaret değildi; yasal belirsizlikler, dayanışma ağları ve zorlu yaşam koşullarıyla gerçek insanların yaşadığı bir mahalleydi. Yerleştirmenin başarısı, bu geçmişi yalnız “ilginç yoğunluk” görüntüsüne indirgemeden tartışabilmesine bağlı.
Çok ajanlı sistem ne yapıyor?
Tek bir modelin bütün şehri üretmesi yerine farklı görevleri olan yapay ajanlar görüntüleri yorumluyor, odalar kuruyor ve bunların mevcut yapıyla ilişkisini düzenliyor. Bu dağıtılmış yapı, projenin merkezi olmayan kent fikrini teknik düzeyde de sürdürmesini sağlıyor.
Ancak sistem kendiliğinden tarafsız bir topluluk kurmuyor. Ajanların rolleri, eğitim verisi ve yerleşim kuralları tasarımcılar tarafından belirleniyor. Cinfikirli’deki anılarla büyüyen dijital anıt örneğinde olduğu gibi katılım, altyapının önceden çizdiği sınırlar içinde gerçekleşiyor. Bu sınırları görünür kılmak eserin eleştirel değerini artırıyor.
Cinfikirli okuması
A Walled City, yapay zekâyı yalnız görüntü üreten bir araç olarak kullanmıyor; insanların ayrı ayrı bıraktığı malzemeleri ilişkilendiren bir kent planlama sistemi gibi ele alıyor. Bu nedenle işin asıl sorusu görsellerin ne kadar etkileyici olduğu değil, özel bir hatıranın ortak mekânda nasıl temsil edildiği.
Dijital platformlar da fotoğraflarımızı yıllardır sınıflandırıyor ve yan yana getiriyor. Burada değişen, bu işlemin görünür bir mimariye dönüşmesi. Hatıralar duvar, koridor ve komşuluk kazandığında algoritmanın düzenleme gücü artık arka planda kalmıyor; içinde dolaşılan bir şehre dönüşüyor.
